Pochodzenie i znaczenie imienia Jan
Imię pochodzi od hebrajskiego Jochanan, „Jahwe jest łaskawy”, przez greckie Ioannes i łacińskie Iohannes. W Nowym Testamencie noszą je dwie kluczowe postacie: Jan Chrzciciel, prorok znad Jordanu, i Jan Apostoł, umiłowany uczeń, autor czwartej Ewangelii i Apokalipsy.
W Polsce Jan jest obecny od początków chrześcijaństwa i przez większość historii był najpopularniejszym imieniem w ogóle; w XVI wieku co piąty mężczyzna w Krakowie nosił to imię, w XX wieku Jan długo utrzymywał się na czele rankingów. Zdrobnienia Janek, Jasiek i Jaś należą do najstarszych w języku, a od Jana pochodzą Janusz, Iwan i dziesiątki nazwisk: Jankowski, Janicki, Janiak.
W Europie Jan ma więcej form niż jakiekolwiek inne imię: John, Jean, Johann i Hans, Giovanni, Juan, Iwan, János, Jonas, Sean, Ian, Evan; żeńskie odpowiedniki to Janina, Joanna, Jana.
Historia i dlaczego imieniny wypadają 24 czerwca
Główne imieniny 24 czerwca to uroczystość Narodzenia świętego Jana Chrzciciela, jedno z niewielu świąt obchodzących narodziny, nie śmierć świętego; ustalono ją sześć miesięcy przed Bożym Narodzeniem, bo tyle dzieliło narodziny Jana i Jezusa. Noc przed nią, świętojańska, to pogańska z rodowodu noc kupały: ogniska, wianki puszczane na wodę, poszukiwanie kwiatu paproci; w Polsce zwyczaj przetrwał w Krakowie na Wiśle i w wielu miasteczkach nad rzekami.
Kalendarz ma ponad trzydzieści dat Jana, bo świętych tego imienia było mnóstwo: 27 grudnia Jan Apostoł, 8 marca Jan Boży, 16 maja Jan Nepomucen, którego figury stoją na polskich mostach i przy drogach, 23 października Jan Kapistran, 4 grudnia Jan Damasceński; w Czechach główne imieniny Jana przypadają 24 czerwca, tak jak u nas. Rodziny wybierają datę po patronie chrztu albo po prostu czerwcową.
Polscy Janowie to osobna historia kraju: Jan Długosz, kronikarz, Jan Kochanowski, poeta z Czarnolasu, Jan III Sobieski, zwycięzca spod Wiednia, Jan Matejko, malarz, Jan Paweł II. Imię nosiło trzech królów Polski i wielu hetmanów, a w dwudziestoleciu było tak powszechne, że „Jan Kowalski” stał się określeniem przeciętnego Polaka.
Zdrobnienia i formy domowe
Jak do nosicieli imienia Jan mówi się w domu i wśród przyjaciół.
- Janek
- Jasiek
- Jaś
- Jasio
- Janeczek
- Jaśko
- Jasiu
- Janeczko
Jan w innych językach
- czeski
- Jan
- angielski
- John
- niemiecki
- Johann, Johannes, Hans
- francuski
- Jean
- włoski
- Giovanni
- hiszpański
- Juan
- rosyjski
- Иван (Iwan)
- węgierski
- János
- litewski
- Jonas
Znani imiennicy: Jan
- Jan KochanowskiPoeta renesansu, autor „Trenów” i „Fraszek”, twórca polskiego języka literackiego.
- Jan III SobieskiKról Polski, zwycięzca bitwy pod Wiedniem w 1683 roku.
- Jan MatejkoMalarz historyczny, autor „Bitwy pod Grunwaldem” i „Hołdu pruskiego”.
- Jan Paweł IIKarol Wojtyła, papież w latach 1978–2005, święty.
- Jan DługoszKronikarz, autor „Roczników, czyli kronik sławnego Królestwa Polskiego”.
- Jan Nowak-JeziorańskiKurier z Warszawy, dyrektor Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa.
Imię Jan dziś
Po latach na czele Jan przeżył w drugiej połowie XX wieku wyraźny spadek, a od początku XXI wieku wrócił i znów należy do najczęściej nadawanych imion chłopcom; Jaś jest dziś w każdym przedszkolu. To imię, które łączy prapradziadka i wnuka bez poczucia, że ktoś nosi je „nie w swoim czasie”.
Janek to forma szkolna, Jasiek koleżeńska, Jaś domowa; pełny Jan brzmi poważnie i dlatego wielu młodych Janów lubi go używać, gdy chce być traktowanym serio.
Liczb osób noszących imię celowo nie podajemy, jeśli nie mamy urzędowego źródła z rokiem. Wszystkie imiona.