Pochodzenie i znaczenie imienia Stanisław
Imię jest słowiańskie, dwuczłonowe: stan, „stać, stać się”, i sław, „sława”; znaczy więc „niech stanie się sławny” lub „stały w sławie”. Należy do najstarszej warstwy polskich imion, obok Bolesława, Mieszka i Kazimierza, i jako jedno z nielicznych słowiańskich imion przetrwało chrystianizację, bo nosił je święty.
Zdrobnienia Staś, Stasiek i Stachu są polskie i bardzo stare; Stach był w średniowieczu imieniem samodzielnym, stąd nazwiska Stachowicz, Stachura, Stachowiak. Za granicą imię pozostaje polskie: Stanislaus, Stanislas, Stanislao, a rosyjski Stanisław przyszedł z Polski.
Żeńska Stanisława jest równie polska i była popularna w tym samym czasie co męskie imię; obie formy zdrobniale brzmią Stasia i Staś.
Historia i dlaczego imieniny wypadają 8 maja
Imieniny 8 maja to uroczystość świętego Stanisława, biskupa krakowskiego, zabitego w 1079 roku na rozkaz króla Bolesława Śmiałego, według tradycji w kościele na Skałce podczas mszy; kanonizowany w 1253 roku, stał się głównym patronem Polski, a jego relikwie w katedrze wawelskiej były przez wieki ołtarzem ojczyzny, przy którym składano zdobyczne chorągwie, w tym krzyżackie spod Grunwaldu. Legenda o zrośnięciu poćwiartowanego ciała stała się symbolem zjednoczenia Polski po rozbiciu dzielnicowym. Co roku 8 maja z Wawelu na Skałkę idzie procesja z relikwiami.
Inne daty w kalendarzu to 11 kwietnia (dawny dzień świętego Stanisława przed reformą), 18 września, wspomnienie świętego Stanisława Kostki, siedemnastoletniego jezuity z Rostkowa, patrona polskiej młodzieży i uczniów, oraz 13 listopada.
Stanisławów w polskiej historii jest bez liku: Stanisław Żółkiewski, hetman, Stanisław Leszczyński i Stanisław August Poniatowski, królowie, Stanisław Staszic, Stanisław Wyspiański, Stanisław Moniuszko, Stanisław Lem. Imię było w pierwszej trójce w pierwszej połowie XX wieku, stąd Staś jako typowe imię dziadka.
Zdrobnienia i formy domowe
Jak do nosicieli imienia Stanisław mówi się w domu i wśród przyjaciół.
- Stasiek
- Staś
- Stachu
- Stanisławek
- Stasio
- Stanek
- Stasiu
- Stach
Stanisław w innych językach
- czeski
- Stanislav
- angielski
- Stanislaus, Stanley
- niemiecki
- Stanislaus
- francuski
- Stanislas
- włoski
- Stanislao
- hiszpański
- Estanislao
- rosyjski
- Станислав (Stanisław)
- węgierski
- Szaniszló
Znani imiennicy: Stanisław
- Stanisław LemPisarz science fiction, autor „Solaris” i „Cyberiady”, jeden z najczęściej tłumaczonych polskich autorów.
- Stanisław WyspiańskiDramaturg, malarz i poeta Młodej Polski, autor „Wesela”.
- Stanisław MoniuszkoKompozytor, twórca polskiej opery narodowej: „Halki” i „Strasznego dworu”.
- Stanisław August PoniatowskiOstatni król Polski, mecenas sztuki, inicjator Konstytucji 3 maja.
- Stanisław StaszicUczony i reformator oświecenia, założyciel Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
- Stanisław SojkaWokalista i kompozytor jazzowy, autor „Tolerancji”.
Imię Stanisław dziś
Stanisław należał w połowie XX wieku do najczęstszych imion i dziś jest imieniem dziadków, ale wraca: od kilkunastu lat Staś znów pojawia się w metrykach, często po dziadku, i należy do najpopularniejszych imion „retro” obok Franciszka i Antoniego. Imię łączy szacunek dla tradycji z ciepłym, dziecięcym zdrobnieniem.
Staś pozostaje dla rodziny, Stasiek dla kolegów, Stachu dla przyjaciół z podwórka; pełny Stanisław brzmi dostojnie i mało kto używa go w rozmowie.
Liczb osób noszących imię celowo nie podajemy, jeśli nie mamy urzędowego źródła z rokiem. Wszystkie imiona.